«تاراج»؛ تماشایی پس از ۴۰ سال

روزنه هنر – امید غیاثوند
پدیده «اعتیاد» و مصائب عیان و نهان آن سوژه ای مناسب برای ساخت فیلم‌های سینمایی است اما اگر سینماگری با این سوژه اثری ملودرام، اکشن، پرفروش و همیشه تماشایی بسازد هنر کرده است.
«تاراج» ساخته ایرج قادری را باید نمونه ای سینمایی موفق از این پدیده شوم اجتماعی دانست، اثری که پس از گذشت ۴۰ سال تماشای آن لذتبخش است.
ایرج قادری «تاراج» را بر اساس قصه ای «چمبر خاک» نوشته علیرضا داوود نژاد که بعدها توسط سعید مطلبی به فیلمنامه تبدیل شد، ساخت.
داستان «تاراج» در قبل از انقلاب می گذرد و ماجرای «ستوان احمد» است که در مسیر مبارزه با قاچاق مواد مخدر، با دستگیری قاچاقچی حرفه ای به نام «زینال بندری» اتفاقات دیگری برای او رقم می خورد.
ایرج قادری با شناخت نبض مخاطب، با بهره گیری از مولفه های سینمای بدنه و جانمایی درست قهرمان و ضد قهرمان، تعقیب و گریزهای جانانه، دیالوگ های شیرین و … از «تاراج» فیلمی تماشای ساخت و حتی پیام غلوآمیز اخلاقی بازگشت اعمال بد به انسان و شعازردگی اغراق آمیز نیز به موفقیت آن کمک کرد!
ایرج قادری به مدد تجربه متعدد کارگردانی، توانایی خود را در گرفتن بازی خوب از بازیگران از جمله بهزاد جهانبخش، فخری خوروش و رسول توکلی نشان داد اما ستاره ای که در این فیلم متولد شد، جمشید هاشم پور بود.
جمشید هاشم پور که پیش از “تاراج” بازیگر چندان مطرحی نبود، با ایفای نقش «زینال بندری» با آن چهره جوان، بدن ورزیده و سر تراشیده به یک سوپراستار تبدیل و چنان دیده شد که بعدها با لباس بلوچی و همان ظاهر «زینال بندری» در برخی فیلم ها تکرار شد.
«تاراج» ۹ مرداد ۱۳۶۳ به روی پرده رفت و با فروش ۲ میلیون و ۳۴۸ هزار و ۳۹۸ بلیط، توانست یک میلیون و ۸۰۲ هزار و ۴۱۶ تومان، پرفروش ترین فیلم سال شود.
فیلم همچنین در اکران های مختلف از سال ۱۳۸۴ – ۱۳۶۴، با ۵ میلیون و ۲۱۳ هزار و ۹۶۳ بیننده، در رتبه یازدهم پربیننده‌ترین فیلم‌های تاریخ سینمای ایران طی سال‌های اکران در سالن‌های سینمایی جای گرفته است.
البته پس از اکران «تاراج»، بلای ممنوع الکاری گریبان ایرج قادری و جمشید هاشم پور را گرفت و هر کدام به ترتیب برای ۱۰ سال و چهار سال از هر گونه فعالیت در سینما منع شدند.
به هر روی «تاراج» نه تنها یکی از بهترین فیلم های ایرج قادری در کسوت کارگردانی، بلکه بهترین فیلم با موضوع «اعتیاد» طی چهار دهه گذشته است.