برای یازدهمین سالگرد درگذشت منصور نریمان، از کتک خوردن برای پاره کردن سیمهای تار پدر تا پدر عود ایران شدن!
«همیشه تار پدر را برمیداشتم و کتک هم میخوردم، چون سیمهای سازش را پاره میکردم.» این روایت منصور نریمان از کودکیاش است. به گفته خودش از چهارسالگی عاشق موسیقی شد و همان شیفتگی، سالها بعد او را به یکی از تأثیرگذارترین نوازندگان و چهرهای که امروز از او به عنوان «پدر عود ایران» یاد میشود، تبدیل کرد.
به گزارش روزنه هنر از ایسنا، منصور نریمان، نوازنده، آهنگساز، ردیفدان و پژوهشگر موسیقی سنتی ایران بود که از او به عنوان پدر عود ایران یاد میکنند.
نریمان در ۲۰ اسفند ۱۳۱۴ خورشیدی در مشهد متولد شد. پدرش که خود سهتار، تار و نی را به خوبی مینواخت از همان دوران کودکی منصور را تحت آموزش خود گرفت و او را با ردیفها و گوشههای موسیقی ایرانی آشنا کرد و نواختن سهتار را به او آموخت. نریمان از ۱۴ سالگی همکاری خود را با رادیو مشهد به عنوان تکنواز موسیقی آغاز کرد و پس از تسلط کافی بر شیوه نوازندگی عود در بعضی برنامهها به اجرای موسیقی با این ساز پرداخت. پس از مدتی همکاری با رادیو مشهد، مدتی همکاری خود را با رادیو شیراز ادامه داد. بعد از معرفی نریمان توسط عبدالوهاب شهیدی به عنوان تکنواز رادیو، در کنار استادان دیگر همچون جلیل شهناز، فرهنگ شریف، پرویز یاحقی به فعالیت خود در رایو تهران ادامه داد.
اینک، در یازدهمین سالگرد درگذشت نریمان، به بازخوانی گفتوگویی رادیویی از او با علی تابش میپردازیم.
نریمان در ابتدای این گفتوگو درباره پیشینه خانوادگی خود میگوید: «من در اسفند سال ۱۳۱۴ در مشهد متولد شدم. ما ۱۲ خواهر و برادر هستیم که بزرگترین آنها من هستم. همه ما با کار هنری سر و کار داریم.
پدر من استادم بود و به او، سوای اینکه پدرم بود، بهخاطر اینکه استادم نیز بودند، احترام میگذارم. ایشان تار و نی مینواختند و صدای بسیار خوبی هم داشتند. همچنین پدربزرگم عود مینواخت و صدای عود را من از ساز او شنیدم و خوشم آمد و دنبال کردم.
من تار و سهتار را در حد عود مینوازم ولی عود ساز تخصصی من است. دو تا از برادرانم صدای خیلی خوبی دارند و ردیفها را به خوبی میدانند ولی رسما موسیقی را به عنوان پیشه انتخاب نکردند. صدا در خانواده ما ارثی است و دختر و پسر همه میخوانند و البته پدر هم ما را از بچگی مجبور به خواندن میکرد تا ببیند صدایمان چگونه است.»
او درباره آغاز علاقهاش به موسیقی میگوید: «من ۴ ساله بودم که عاشق موسیقی شدم و همیشه تار پدر را برمیداشتم و کتکی هم میخوردم، چون سیمهای ساز ایشان را پاره میکردم تا اینکه از پنج سالگی سهتاری را برایم درست کردند که کوچک بود و نواختن با آن برای من کودک راحت بود. هنوز آن سهتار را دارم.
پدر با فراگیری موسیقی من مخالفتی نداشت و حتی مرا تشویق هم میکرد.
پدر پدری من هم عود مینواخت و این صدا را از همان بچگی در گوش داشتم و از شنیدن آن لذت میبردم تا اینکه وقتی میخواستم عود را شروع کنم، عود نبود بلکه تار باس بود که تقریبا صدایی شبیه به عود داشت. با آن شروع کردم تا زمانی که توانستم عود را تهیه کنم و ادامه دهم.»
او در ادامه درباره فعالیتش در رادیو هم میگوید: «سال ۱۳۳۱ به رادیو دعوت شدم و به عنوان مسئول موسیقی رادیو مشهد شروع به کار کردم و اکنون ۱۲ سال است که در تهران به عنوان تکنواز کار میکنم.»
یکی از افراد موثر در سرنوشت او، روحالله خالقی بوده است که نریمان درباره او چنین میگوید: «من ساز را با گوش شروع کردم و از تئوری و نت چیزی نمیدانستم. کلاس اول دبیرستان وسیله کم بود و به سختی میشد به تهران آمد. من آن زمان شنیدم که آقای روحالله خالقی در حال تأسیس هنرستان موسیقی هستند. در نتیجه با ایشان مکاتبه کردم و ایشان واقعا با محبت در آن حدی که یک انسان باید در حق یک انسان دیگر باشد، پاسخ دادند.
آن زمان این سوال را داشتم که باید چه کنم، نواری از ساز نواختنم برای ایشان فرستادم و ایشان گفتند «اگر میتوانی به تهران بیا و با بچههای من در خانه قاطی شوید و هنرستان را تمام کنید». من گفتم که خانوادهام اجازه چنین کاری را نمیدهند. ایشان هم با مکاتبه کتابهایی را که برای من لازم بود فرستادند و خودشان هم راهنمایی کردند و نتیجه این شد که الآن هشت سال بیشتر است که در همان هنرستان تدریس میکنم.»
نریمان درباره همکاریاش با هنرمندان دیگر توضیح میدهد «اولین بار در تهران با ارکستر گلها و به خوانندگی خانم الهه کار کردم. اما اولین آهنگی که ساختم برای خودم با شعری به نام «پاییز» بود. تقریبا اکثر خوانندههای قدیم هر کدام دو اثر از من خواندهاند. تعداد آنها به ۳۰ تا میرسد.»
این هنرمند همچنین درباره اینکه کدام یک از نوازندگان عود را از آنها الگو گرفته است، میگوید: «آن زمانی که من عود را شروع کردم به آن صورت نوازنده عودی که دارای شهرت باشد نداشتیم مگر در ارکسترها که آقای کاموسی و محسنی بودند، اما نوازنده عود به صورت تکنواز نداشتیم. حتی من برای اینکه درباره وسعت عود سوال کنم، مجبور شدم از کشورهای عربی و از محمد عبدالوهاب سوال کنم.»
