گیشه از کمدی فاصله گرفت، اما از انحصار نه؛ تنوع تازه روی پرده، تمرکز فروش در چند فیلم
ترکیب این روزهای اکران از حضور همزمان کمدی، درام جنایی و فیلم جادهای ـ اکشن حکایت دارد؛ اتفاقی که میتواند پاسخگوی سلیقههای متنوعتری باشد، اما تمرکز بخش عمده فروش و مخاطب در اختیار چند اثر محدود نشان میدهد گیشه ایران هنوز با «تنوع پایدار» فاصله دارد.
به گزارش روزنه هنر از خبرنگار سینمایی ایرنا، گیشه سینمای ایران در آستانه روز ملی سینما، چهرهای دوگانه دارد؛ از یکسو چند فیلم توانستهاند مخاطبان قابل توجهی را به سالنها بکشانند و حضور آثاری از ژانرهای مختلف، ترکیب اکران را نسبت به دورههای کمدیمحور متنوعتر کرده است و از سوی دیگر، فاصله فروش فیلمهای صدر جدول با دیگر آثار به اندازهای است که همچنان نمیتوان از توزیع متوازن مخاطب و فرصت برابر در اکران سخن گفت.
براساس تازهترین آمار ثبتشده در سامانه مدیریت فروش و اکران سینما، «زندهشور» به کارگردانی کاظم دانشی با عبور از یک میلیون مخاطب و فروش بیش از ۱۴۷ میلیارد تومان، در صدر جدول فروش سال ۱۴۰۵ قرار گرفته است. پس از آن، «استخر» ساخته سروش صحت با نزدیک به ۹۳۰ هزار تماشاگر و فروشی بیش از ۱۳۲ میلیارد تومان جایگاه دوم را در اختیار دارد.
«آنتیک» به کارگردانی محمدهادی نائیجی نیز با بیش از ۵۳۹ هزار مخاطب و فروش بالاتر از ۶۲ میلیارد تومان، دیگر فیلم موفق جدول اکران است. این سه فیلم اکنون فاصله معناداری با بخش قابل توجهی از آثار روی پرده دارند؛ فاصلهای که در کنار موفقیت آنها، مساله تمرکز گیشه را نیز برجسته میکند.
وقتی یک فیلم جدی، صدرنشین میشود
مهمترین اتفاق گیشه امسال را شاید بتوان صدرنشینی «زندهشور» دانست؛ فیلمی جنایی ـ دادگاهی که برخلاف الگوی رایج سالهای اخیر، برای جذب مخاطب به کمدی، شوخیهای موقعیت یا ترکیب بازیگران همیشگی آثار طنز متکی نیست.
این فیلم، داستان نماینده دادستانی را روایت میکند که برای اجرای حکم پنج محکوم به اعدام راهی شهری دیگر میشود؛ اما اجرای نخستین حکم، او را در برابر موقعیتی پیچیده قرار میدهد. پرداختن به موضوع قصاص، بخشش و تصمیمهای دشوار انسانی، «زندهشور» را به اثری جدی و قصهگو تبدیل کرده است.
فروش این فیلم نشان داد مخاطب سینمای ایران صرفاً به دنبال خندیدن نیست و اگر یک اثر جدی بتواند قصهای پرکشش، شخصیتهایی قابل باور و موقعیتی دراماتیک ارائه کند، ظرفیت رقابت با کمدیها را دارد.
موفقیت «زندهشور» از این جهت اهمیت دارد که یکی از تصورات تثبیتشده درباره گیشه را به چالش میکشد؛ این تصور که تنها راه رونق سالنها، اکران کمدی است. صدرنشینی یک درام جنایی ثابت میکند مشکل آثار غیرکمدی، الزاماً ژانر آنها نیست؛ بلکه کیفیت روایت، نحوه معرفی، زمان اکران و دسترسی به سالن و سانس مناسب نیز در سرنوشت تجاری آنها نقش تعیینکننده دارد.
کمدی همچنان ستون اقتصادی گیشه است
با وجود موفقیت یک اثر جدی، کمدی همچنان یکی از ستونهای اصلی اقتصاد اکران به شمار میرود. «استخر» با ترکیبی از طنز، درام و نگاه سروش صحت به روابط انسانی، توانسته است جایگاه خود را در صدر جدول حفظ کند.
حضور بازیگرانی چون امین حیایی، سحر دولتشاهی، مهران مدیری، علیرضا خمسه و پانتهآ پناهیها نیز به دیدهشدن این فیلم کمک کرده است. «استخر» اگرچه در گروه آثار کمدی قرار میگیرد، تلاش میکند از مسیر شوخی صرف فاصله بگیرد و مفاهیمی چون عشق، جدایی، روزمرگی و اهمیت روابط انسانی را در دل یک روایت طنزآمیز دنبال کند.
«آنتیک» نیز بهعنوان کمدی دیگری در میان آثار پرفروش، با قصهای تاریخی و موقعیتی متفاوت، سهم قابل توجهی از بازار را به دست آورده است. داستان دو دلهدزد که پس از انقلاب و کسادی کسبوکارشان به فکر راهاندازی یک امامزاده قلابی میافتند، نشان میدهد حتی در محدوده کمدی نیز میتوان به سراغ فضاها و روایتهای کمتر تکرارشده رفت.
بااینحال، حضور دو کمدی در میان سه فیلم پرفروش بار دیگر اثبات میکند که این ژانر همچنان مطمئنترین انتخاب برای سرمایهگذاران، سینماداران و بخش مهمی از مخاطبان است. مساله نه حذف یا تضعیف کمدی، بلکه جلوگیری از تبدیلشدن آن به تنها نسخه موفقیت در سینمای ایران است.
«اسکورت» و ورود یک رقیب تازه اکران
«اسکورت» به نویسندگی و کارگردانی یوسف حاتمیکیا از ۱۱ شهریور، ترکیب بالای جدول را وارد مرحله تازهای کرده است. این فیلم جادهای ـ اکشن درباره سربازی است که برای نجات جان دوستش وارد دنیای پرخطر «شوتیها» میشود.
«اسکورت» در چهلوچهارمین جشنواره فیلم فجر توانست سیمرغ بهترین فیلم از نگاه تماشاگران و جوایزی در بخشهای فنی به دست آورد. حضور امیر جدیدی، هدی زینالعابدین، افشین هاشمی و رضا کیانیان نیز از دیگر ظرفیتهای آن برای جذب مخاطب است.
استقبال اولیه از این فیلم و رسیدن آن به صدر فروش روزانه نشان میدهد یک اثر پرتحرک و جادهای نیز میتواند در کنار درام و کمدی، سهمی جدی از گیشه داشته باشد. اکنون باید دید «اسکورت» پس از موج اولیه اکران، تا چه اندازه میتواند جایگاه خود را حفظ کند و آرایش سهگانه بالای جدول را تغییر دهد.
ورود چنین فیلمی برای اکران اهمیت دارد؛ زیرا یکی از خلأهای محسوس سینمای ایران، کمبود آثار حادثهای، پلیسی و اکشن است. ژانرهایی که ظرفیت بالایی برای جذب نسل جوان دارند، اما به دلیل هزینه و دشواری تولید، کمتر ساخته میشوند.
تنوع روی پرده؛ نابرابری پشت جدول
در نگاه نخست، حضور همزمان «زندهشور»، «استخر»، «آنتیک» و «اسکورت» تصویری امیدوارکننده از تنوع ژانری ارائه میدهد؛ یک درام جنایی ـ دادگاهی، دو کمدی با فضاهای متفاوت و یک فیلم جادهای ـ اکشن در کنار یکدیگر قرار گرفتهاند.
اما با بررسی دقیقتر آمار، مشخص میشود که این تنوع هنوز در سراسر جدول فروش جریان پیدا نکرده است. در نخستین هفته شهریور، «زندهشور» و «استخر» رویهم حدود ۷۷ درصد از کل فروش هفتگی سینما را در اختیار داشتند. معنای این عدد روشن است؛ بخش عمده پول و مخاطب گیشه همچنان میان تعداد محدودی فیلم تقسیم میشود و سهم بسیاری از آثار دیگر، ناچیز باقی میماند.
این وضعیت را میتوان «تنوع ویترینی» نامید؛ ژانرهای گوناگونی روی پرده حضور دارند، اما فرصت دیدهشدن، تعداد سانس، تبلیغات و استقبال مخاطب میان آنها بهطور متوازن توزیع نشده است.
وقتی چند فیلم بیشتر سانسهای طلایی، سالنهای اصلی و ظرفیت تبلیغاتی را در اختیار میگیرند، آثار کوچکتر حتی پیش از آنکه فرصت ارتباط با تماشاگر را پیدا کنند، از رقابت عقب میمانند. در چنین شرایطی، برخی فیلمها نه به دلیل ضعف قطعی، بلکه به سبب دیدهنشدن از چرخه اکران خارج میشوند.
۲۶ فیلم در انتظار؛ صفی بلند پشت پرده
در کنار فیلمهای در حال نمایش، تعدادی از آثار چهلوچهارمین جشنواره فیلم فجر هنوز در انتظار اکران عمومی هستند. براساس گزارشهای منتشرشده، ۲۶ فیلم این دوره جشنواره تا میانه مرداد هنوز به پرده عمومی نرسیده بودند.
در میان این آثار، فیلمهایی اجتماعی، تاریخی، دفاع مقدسی، خانوادگی و تجربی دیده میشود. اکران تدریجی آنها میتواند ترکیب نیمه دوم سال را متنوعتر کند، اما این تنوع زمانی مؤثر خواهد بود که برنامه نمایش، متناسب با ظرفیت هر فیلم تنظیم شود.
تراکم آثار در صف اکران معمولاً دو نتیجه دارد؛ یا برخی فیلمها مدت زیادی پشت در سالنها باقی میمانند یا در بازهای کوتاه و بدون تبلیغات کافی روی پرده میروند و خیلی زود جای خود را به فیلم بعدی میدهند. در هر دو حالت، بخشی از سرمایه مالی و فرهنگی سینما از بین میرود.
سینمای ایران به سبد کامل نیاز دارد
گیشه سالم را نمیتوان تنها با میزان فروش یک یا دو فیلم سنجید. اگر چند اثر رکورد بزنند اما اغلب فیلمهای دیگر با سالنهای خالی روبهرو باشند، چرخه اقتصادی سینما همچنان آسیبپذیر خواهد بود.
سینمای ایران برای حفظ مخاطب به یک سبد کامل نیاز دارد؛ کمدی برای سرگرمی، فیلم اجتماعی برای بازتاب مسالههای روز، اثر کودک و نوجوان برای ساختن نسل آینده تماشاگران، انیمیشن برای خانوادهها، فیلم تاریخی و دفاع مقدس برای روایت حافظه ملی و آثار پلیسی، معمایی، وحشت و اکشن برای پاسخگویی به سلیقههایی که کمتر دیده شدهاند.
وضعیت این روزهای اکران نشانههایی از حرکت به سمت چنین ترکیبی دارد. موفقیت «زندهشور»، تداوم فروش «استخر» و «آنتیک» و آغاز امیدوارکننده «اسکورت»، ثابت میکند که گیشه ظرفیت پذیرش بیش از یک گونه سینمایی را دارد.
اکران این روزها متنوعتر شده، اما هنوز متوازن نشده است. گیشه از انحصار مطلق کمدی فاصله گرفته، اما از تمرکز فروش در اختیار چند فیلم محدود عبور نکرده است. آینده سینمای ایران زمانی امیدوارکنندهتر خواهد بود که فیلمهای بیشتری امکان دیدهشدن پیدا کنند و مخاطب، هنگام انتخاب فیلم، با جدولی متشکل از چند عنوان مشابه روبهرو نباشد.
گیشه ایران اکنون بیش از یک فیلم پرفروش، به مجموعهای از فیلمهای خوب و متفاوت نیاز دارد؛ آثاری که هرکدام بتوانند بخشی از جامعه را دوباره به سالن سینما برگردانند.
